Πίσω από τη «φωτιά» του Βελιγραδίου
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΓΚΟΣ
Η πυριτιδαποθήκη των Βαλκανίων. Εδώ που είναι… «Βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε». Το ποδόσφαιρο, ο αθλητισμός που –με τα βαρύγδουπα λόγια- δεν πρέπει να έχει καμία σχέση με την πολιτική. Φευ… Ερχονται κατά καιρούς τούτες οι φωτιές, όπως το βράδυ της Τρίτης στο Βελιγράδι που όλα τα παραπάνω τα βάζουν πάλι στο κάδρο. Τα όσα έγιναν στη σερβική πρωτεύουσα, στο παιχνίδι που διακόπηκε, ήταν ένα από τα θέματα συζήτησης σε όλη τη διάρκεια της χθεσινής μέρας. Το ποδόσφαιρο δεν όρθωσε τείχη για να μην αφήσει την πολιτική να παρεισφρήσει. Το drone που πετούσε πάνω από το Στάδιο με κρεμασμένη τον χάρτη της «Μεγάλης Αλβανίας», με τα δύο πρόσωπα, από τη μια, του ιδρυτή του αλβανικού κράτους Ισμαήλ Κεμάλι. Κι από την άλλη του Αλβανού, πολεμιστή, Ίσα Μπολετίνι που εκτός των μαχών κατά των Οθομανών, ήταν σε επιχειρήσεις και κατά των Σέρβων. Οι Σέρβοι στις κερκίδες, η είσοδος στον αγωνιστικό χώρο. Οι εύγλωττες φωτογραφίες από τα όσα έγιναν στο Βελιγράδι, συνοδεύουν τις απόψεις σήμερα στη “M”. Δεν ήταν η πρώτη φορά που κάποιοι διάλεξαν να παίξουν στο πεδίο του αθλητισμού. Και δυστυχώς τίποτε δεν δείχνει ότι σίγουρα θα είναι η τελευταία.
Ενας από τους δημοσιογράφους που εδώ και χρόνια ασχολείται με τις ισορροπίες που υπάρχουν στα Βαλκάνια και στο ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσονται αυτές είναι ο Σταύρος Τζίμας. Ο διευθυντής του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων μίλησε στο «Αθλητικό Μετρόπολις» και στην εκπομπή «Η Πλάκα Τέλος». Και μεταξύ άλλων, είπε: «Δεν είναι μόνο τα γεγονότα του Βελιγραδίου. Είχαν προηγηθεί και τα γεγονότα στο Βουκουρέστι ανάμεσα στους Ούγγρους και στους Ρουμάνους. Τόσο τα γεγονότα στο Βουκουρέστι όσο και τα γεγονότα στο Βελιγράδι έχουν εθνικιστικό υπόστρωμα
Στο Βουκουρέστι το φυτίλι άναψε για την ιστορική αντιπαλότητα που υπάρχει ανάμεσα στους δύο λαούς για την ουγγρική μειονότητα που υπάρχει σήμερα, γύρω στο ένα εκατομμύριο, στην Τρανσυλβανία εντός των ορίων της Ρουμανίας. Στο Βελιγράδι είναι για το θέμα του Κοσόβου. Τα φαντάσματα των Βαλκανίων ξαναξύπνησαν. Κι αυτό είναι το ανησυχητικό και εκφράζονται στην πιο άσχημη μορφή τους, μέσα από το ποδόσφαιρο, μέσα από τον αθλητισμό. Δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Το ξέραμε από μέρες, το περιμέναμε. Υπάρχει προαιώνιο μίσος ανάμεσα στους Σέρβους και στους Αλβανούς για το θέμα του Κοσόβου. Το 1379 το κατέλαβαν οι Οθωμανοί και έκτοτε άρχισε μια αντιπαλότητα για το πού ανήκει το Κοσσυφοπέδιο. ΟΙ Σέρβοι λένε ότι είναι δικό μας γιατί ήμασταν εκεί όταν το κατέλαβαν οι Οθωμανοί, οι Αλβανοί λένε ότι ήμασταν νωρίτερα εκεί και πάει λέγοντας. Το 1912 το Κοσσυφοπέδιο απελευθερώθηκε από τους Σέρβους και εντάχθηκε εκεί και από τότς άρχισε ο αλβανικός αλυτρωτισμός ότι οι Σέρβοι, μας κατέχουν το Κοσσυφοπέδιο.
Το 1948 η Γιουγκοσλαβία ήταν υπό την ηγεσία του Τίτο και στην Αλβανία ήταν ο Χότζα. Ουσιαστικά όμως και οι δύο ακολουθούσαν τη γραμμή του Στάλιν. Όταν στη Σοβιετική Ενωση έγινε η ρήξη του Στάλιν με τον Τίτο, ο Χότζα συντάχθηκε με τη Ρωσία. Κι άρχισε μια τρομερή ρητορική μίσους και μισαλλοδοξίας ανάμεσα στη Γιουγκοσλαβία και στην Αλβανία.
Εκεί λοιπόν το καθεστώς του Χότζα, έχοντας τον λαό κλεισμένο μέσα σε ένα αόρατο στρατόπεδο συγκέντρωσης, ας το πω έτσι, καλλιέργησε εκείνη την εποχή και επί 50 χρόνια, διαπαιδαγώγησε και γαλούχησε δύο γενεές με το σύνδρομο της εχθρικής περικύκλωσης. Ότι από τον Βορρά είναι έτοιμοι να μας καταπιούνε οι Σέρβοι και από τον Νότο οι Ελληνες, ως έναν πολύ μεγάλο βαθμό. Αρα το εθνικιστικό υπόστρωμα της αντιπαλότητας υπήρχε.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι Αμερικανοί προσπαθούνε τώρα να εξομαλύνουν πλήρως τις σχέσεις του Βελιγραδίου με την Πρίστινα, με το Κόσοβο. Και είναι σε μια διαδικασία, και οι δυο τους, ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Πιέζουν και την Αλβανία και το Βελιγράδι για να τα βρούνε. Αυτά που έγιναν στο Βελιγράδι προκαλούν ανησυχίες στη Δύση ότι μπορεί να τορπιλίσουν τον διάλογο μεταξύ Πρίστινας και Βελιγραδίου αλλά και τον διάλογο Βελιγραδίου και Τιράνων. Μπορεί να λειτουργήσει σαν νάρκη. Μπορεί να ήταν μια προβοκάτσια όχι από σκοτεινές δυνάμεις αλλά από ακραίους ανεγκέφαλους κύκλους αυτοί που εμφορούνται ακόμη από την ιδέα της μεγάλης Αλβανίας. Και δυστυχώς στην Αλβανία υπάρχουν αρκετοί τέτοιο κύκλοι και ισχυροί κύκλοι σε σημείο που να επηρεάζουν και το πολιτιστικό σύστημα και τις αποφάσεις για ιδέες περί μεγάλης Αλβανίας κ.λ.π. Και αποδείχτηκε στη συγκεκριμένη πετρίπτωση
Ηταν πρόκληση αυτό που έγινε σε βάρος των Σέρβων. Όχι ότι δεν υπάρχει σέρβικος εθνικισμός. Υπάρχει και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Επί του προκειμένου και αν έτσι είναι η πληροφόρηση όπως μας έρχεται, διότι μέχρι να πιαστούνε οι δράστες, μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε τότε πράγματι πρόκειται για μια προσπάθεια να ναρκοθετηθεί η πορεία βελτίωσης των σχέσεων
Εκείνο που με έβαλε σε ανησυχίες είναι ότι μόλις έγιναν τα γεγονότα γέμισαν οι πλατείες στα Τίρανα, στην Πρίστινα και στο Βελιγράδι και είχαν καταληφθεί από ντελίριο πατριωτισμού και μία αντιπαλότητα που είναι πουκάμισο αδειανό στην ουσία. Αυτά τα εθνικιστικά φαντάσματα του παρελθόντος που τυράννησαν τα Βαλκάνια και τα έπνιξαν στο αίμα ξαναβγήκαν. Βγαίνει η σημαία της «Μεγάλης Αλβανίας». «Μεγάλη Αλβανία» σημαίνει σήμερα ότι αλλάζουν πάλι τα σύνορα διότι περιλαμβάνει -όπως την οραματίζονται αυτοί- όλη την Ηπειρο, τη μισή Δυτική Μακεδονία, κομμάτι από το Μαυροβούνιο, από τα Σκόπια, από τη Σερβία, από παντού. Οσοι ονειρεύονται αυτό το πράγμα καλά θα κάνουν να σκεφτούνε πού μας οδήγησαν οι μικρομεγαλισμοί στα Βαλκάνια. Η μεγάλη ιδέα, η δικιά μας που πνίγηκε στο Σαγγάριο ποταμό, η «μεγάλη Βουλγαρία», η «μεγάλη Σερβία» του Μιλόσεβιτς τώρα ο Γκρουέφσκι στα Σκόπια ονειρεύεται τη «μεγάλη Μακεδονία». Όλα αυτά σημαίνουν αίμα, ένταση, καχυποψία και οπισθοδρόμηση.
Αυτό το εθνικιστικό μοντέλο έδειχνε ότι μετά τη δημιουργία εθνικών κρατών, μετά την πρώην Γιουγκοσλαβία φάνηκε να εκτονώνεται. Φαίνεται όμως ότι δεν έχει εξαλειφθεί ακόμη. Μπορεί να εκτονώθηκαν κάπως τότε αλλά δεν έχουν εξαλειφθεί. Ενας άλλος γειτονικός πολιτικός είναι αυτός που πρέπει να επικρατήσει και να κυριαρχήσει μεταξύ γειτόνων στα Βαλκάνια για να συνυπάρξουμε. Φαίνεται ότι θα αργήσει πάρα πολύ να γίνει αυτό. Αυτό είναι το ανησυχητικό. Το ενθαρρυντικό και εκείνο που ελπίζω είναι ότι οι ισχυροί της Δύσης δεν θα αφήσουν να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα».
«Είναι πεπερασμένος μεγαλοϊδεατισμός»
Είναι ένα γεγονός το οποίο ξεφεύγει από μία συμβατική οπαδική «καζούρα» και εμπίπτει σε αυτό το οποίο ένα μεγάλο κομμάτι αλβανικού πολιτικού συστήματος βιώνει αυτό το οποίο ονομάζεται πεπερασμένος μεγαλοϊδεατισμός. Στον 21ο αιώνα βιώνουν μία διαδικασία που έπρεπε να την έχουν περάσει από τα τέλη του 19ου αιώνα και αρχές του 20ου. Αυτό παράγει τέτοιου είδους φαινόμενα που δεν πρέπει να υποβαθμιστούν για τον λόγο ότι βλέπουμε την υποδοχή που είχαν από τους αλβανόφωνους στην Πρίστινα. Ηταν μια προκλητική ενέργεια που δείχνει την τάση που επικρατεί σε ένα μεγάλο τμήμα της αλβανικής κοινωνίας και γίνεται σημείο εκμετάλλευσης από ένα κομμάτι της αλβανικής πολιτικής ελίτ. Δεν μπορούμε βεβαίως να πούμε ότι χειροκροτείτε από το σύνολο του πολιτικού κόσμου. Θα μπορούσα να πω αυτό που έχει ήδη ειπωθεί ότι τα Βαλκάνια παράγουν περισσότερη ιστορία από αυτή που μπορούν να καταναλώσουν οι λαοί τους. Ως Ελληνας πολίτης, δεν ανησυχώ. Το θεωρώ φαιδρό. Αλλωστε, οι εθνικιστικές διεκδικήσεις των Τσάμηδων εις βάρος του ελληνικού χώρου, έχουν λάβει την απάντηση που έπρεπε να λάβουν από τα διεθνή δικαστήρια. Είναι φαιδρές διεκδικήσεις και νομίζω ότι μόνο ως τέτοιες πρέπει να εκληφθούν. Ο τρόπος με τον οποίον χειρίζεται το ελληνικό κράτος τις διεκδικήσεις των Αλβανών Τσάμηδων εις βάρος του ελληνικού χώρου νομίζω ότι είναι ο πρέπων. Δεν ανησυχώ, αντιλαμβάνομαι και γνωρίζω σε ποια γειτονιά κατοικώ. Ξέρω ότι δεν κατοικούμε σε ένα λιβάδι με ολάνθιστες καλές προθέσεις. Εχω όμως εμπιστοσύνη στο Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών και ο κόσμος θα πρέπει να έχει εμπιστοσύνη στο επιστημονικό προσωπικό που ασχολείται με ζητήματα Διεθνών Σχέσεων».
-Ο κ.Σπύρος Λίτσας Επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονία.
«Το ποδόσφαιρο είναι μια ευκαιρία για αυτούς»
Είναι σαφές πάνω από όλα ότι στα Βαλκάνια δεν έχουν επιλυθεί ζητήματα που αφορούν στο εδαφικό καθεστώς. Τα Βαλκάνια εξακολουθούν να είναι μία ζώνη αστάθειας. Το γήπεδο είναι το πεδίο στο οποίο εξωτερικεύεται πιο εύκολα, πιο αποτελεσματικά και με καλύτερους όρους εθνικού μάρκετινγκ, ο εθνικισμός. Στο γήπεδο βρίσκονται δημοσιογράφοι από όλο τον κόσμο, κάμερες, ήταν ένας διεθνής αγώνας άρα ήταν μια ευκαιρία για τους εθνικιστές να εξωτερικεύσουν τον στόχο δημιουργίας μια «Μεγάλης Αλβανίας». Λάβετε βέβαια και υπόψη σας το ιστορικό πλαίσιο ανάμεσα στους Σέρβους και στους Αλβανούς. Το δεύτερο σημαντικό ήταν ότι έγινε μέσα στη Σερβία. Πρωτοφανές γιατί χρησιμοποιήθηκε και τεχνολογία που εντυπωσιάζει.
Τα ζητήματα τα εδαφικά βρίσκονται εν υπνώσει, με τον αλβανικό εθνικισμό να είναι τα τελευταία χρόνια, ο ισχυρότερος. Θα έλεγα ότι ο αλβανικός εθνικισμός είναι ένας αναθεωρητικός επιθετικός εθνικισμός που στοχεύει να δημιουργήσει μια μεγαλύτερη επικράτεια σε αντίθεση π.χ. με τον αμυντικογενή εθνικισμό που έχουμε στην Ελλάδα που υπερασπίζει εδαφικά ή και πολιτιστικά κεκτημένα.
Σε ό,τι αφορά στην ηγεσία στα Τίρανα, είναι ίσως, αυτή τη στιγμή, η μοναδική ηγεσία στα Βαλκάνια που δημόσια καλλιεργεί κάτι τέτοιο και το επικίνδυνο είναι ότι το καλλιεργούν με τρόπο που να απειλεί τη σταθερότητα στα άλλα κράτη, με τον τρόπο και την ένταση που το καλλιεργεί.
Βλέπετε πόσο εύκολο τελικά είναι να γίνουν όλα αυτά σε ένα ποδοσφαιρικό παιχνίδι. Το ποδόσφαιρο είναι μια ευκαιρία για αυτούς. Φυσικά και θα πρέπει να ανησυχούμε διότι πρώτον, εκφράζεται πολύ επιθετικά ο αναθεωρητισμός της Αλβανίας και δεύτερον, ως χώρα, είμαστε αποδυναμωμένοι οικονομικά, διπλωματικά αλλά και ηθικά έναντι των εταίρων μας οπότε πιθανότατα κάποιοι να μην μας υποστηρίξουν με το ίδιο σθένος που θα το έκαναν πριν από 10-15 χρόνια».
-Ο κ.Γιώργος Βοσκόπουλος είναι Πρόεδρος στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονία.
Γκρίλος: «Η Αστυνομία, οι παίκτες, το βράδυ στο Βελιγράδι»
Το παιχνίδι στο Βελιγράδι, για την αλβανική τηλεόραση το περιέγραψε ο Κωνσταντίνος Γκρίλος, Ελληνας που ζει και εργάζεται στην Αλβανία, όλα αυτά τα χρόνια. Ο Γκρίλος, εκτός όλων των άλλων, μιλά και σερβικά και λόγω όλων των παραπάνω ιδιοτήτων και χαρακτηριστικών είναι ένας από τους πλέον αρμόδιους (από τη στιγμή που ήταν και στο Βελιγράδι) να μεταφέρει κάποια πράγματα, με το βάρος της υπογραφής του.
Η “M” μίλησε με τον δημοσιογράφο της κρατικής αλβανικής τηλεόρασης που είχε το παιχνίδι και σε δορυφορική σύνδεση και είπε τα εξής: «Δύο μέρες πριν ήμασταν στο Βελιγράδι. Δεν υπήρχε κάτι. Καθόμασταν έξω όλη μέρα, στους καφέδες, όλα καλά. Κάποια στιγμή, τη μέρα του αγώνα, γύρω στις 6, η Αστυνομία μας είπε να πάμε μαζί τους, από το ξενοδοχείο της ομάδας. Εμείς, οι δημοσιογράφοι, μέναμε σε άλλο ξενοδοχείο, μας είπανε όμως να πάμε από της ομάδας. Γενικώς, είχε τρομερή αστυνομική δύναμη, θα έλεγα περίπου 5000, μπορεί και 6000. Αν δεν ήταν η Αστυνομία θα είχαμε θύματα. Με τα μέτρα που είχαν πάρει, έδιναν την εντύπωση ότι κάτι υποψιάζονταν. Κάθε πέντε μέτρα είχε αστυνομία. Είχαν αδειάσει τον τρόπο από τον οποίον πέρασε η αποστολή. Η ομάδα, οι δημοσιογράφοι και περίπου 100 φίλαθλοι. Στο παιχνίδι, σφύριζαν στον εθνικό ύμνο της Αλβανίας και έλεγαν και συνθήματα κατά της Αλβανίας. Στο παιχνίδι τα πράγματα ήταν ομαλά, εντάξει, κάποια στιγμή έπεσαν κάποια αντικείμενα από την εξέδρα. Κάποια στιγμή εμφανίστηκε από το πουθενά αυτό το drone με τη σημαία, χωρίς να ξέρω πώς το έκαναν. Με τίποτε όμως δεν το χειριζόταν κάποιος που ήταν μέσα στο γήπεδο. Εκεί, μετά, ξεκίνησε ο «πόλεμος». Αγρίεψε κι ο κόσμος, έσπασε τα μπλόκα των αστυνομικών και μπήκαν μέσα. Κάποιος οπαδός χτύπησε τον Μπάλαι, μετά μπήκε και ο Τσάνα. Για μένα η παρτίδα σώθηκε επειδή οι παίκτες δεν χτυπήθηκαν μεταξύ τους από τη μια και από την άλλη, οι παίκτες της Σερβίας έπαιξαν πυροσβεστικό ρόλο. Αν χτυπιούνταν οι παίκτες μεταξύ τους θα γινόταν μακελειό. Μετά τη διακοπή του αγώνα κι όταν η ομάδα αποχώρησε από το γήπεδο, πήγε στο αεροδρόμιο από όπου αναχώρησε κατά τις 02:00. Εμείς, πήγαμε στο δικό μας ξενοδοχείο, βγήκαμε έξω στο Βελιγράδι, να πιούμε ένα κρασί χωρίς να γίνει τίποτα. Ηταν σαν να ήταν δύο διαφορετικά πράγματα όλα αυτά που έγιναν. Σε ό,τι αφορά σε αυτό που ειπώθηκε ότι μπορεί να ήταν ο αδερφός του Πρωθυπουργού που είχε εμπλοκή, εγώ ήμουν κοντά του και η αλήθεια είναι ότι στα χέρια του είχε μόνο μια φωτογραφική μηχανή. Τίποτε άλλο».
